سبک ساعت شنی
Hourglass structure
سبک ساعت شنی را باید سبک خبرنویسی مدرن نامگذاری کرد،
سبکی که به خوبی قادر است، سلیقههای گوناگون مخاطبان خبر را راضی نگه دارد.
این سبک، مدل گسترش یافته سبک تلفیقی است، در این سبک، لید کمی مشروحتر، و کاملتر
آورده میشود. در سبک تلفیقی ما پذیرفتهایم که قوانین کلمه شماری ( ۲۵ تا ۳۵
کلمه) را رعایت کنیم، اما در سبک ساعت شنی
ممکن است لید ما ۶۰ کلمه یا حتی بیشتر هم باشد، ممکن است یک لید از سه یا چهار
پاراگراف تشکیل شود.
تفاوت دیگر، اینکه سبک ساعت شنی یک پازل سه تکه است. ابتدا درقسمت بالا، یک لید
چند پاراگرافی خواهیم داشت که به سبک هرم وارونه
تنظیم شده است. در پایین یک هرم که داستان واقعه را به ترتیب تاریخی گزارش میکند،
و در وسط یک جمله یا عبارت که هرم وارونه را به سبک هرم (ترتیبی) متصل میکند.به
این جمله یا عبارت، جمله چرخشی میگویند
گفته میشود که سبک ساعت شنی ابتدا به وسیله ” روی پیتر کلارک در ۱۹۸۳ بعد از
اینکه او شروع به نوشتن چیزهای نو در روزنامه صبح خود کرد, نام گذاری شد. آن خبر
نبود ؛ آن یک سبک خبری خلاقانه بود. به نظر میرسید گزارشگران در خبرهایشان از
تلفیق دو فرم هرم وارونه و داستان سرایی بهره میبرند.
احتمالا کلارک را می توان مبدع این سبک دانست. او که پژوهشگر و محقق ادبی
بود با استفاده از مهارت ها و تجربیاتش در اتاق خبر باساختار شکنی به این فرم
رسید.
“در مقاله ای که در “واشینگتن جورنالیزم ریوو “(امریکن جورنالیزم رویوو فعلی) چاپ
کرد به توصیف این سبک خبری پرداخت و نام آن را سبک ساعت شنی گذاشت و آن را به
عنوان یک جایگزین مطرح کرد.”
ساختار ساعت شنی میتواند مانند هرم وارونه، مهمترین اطلاعات داستان را به شکل
اخبار سخت در ابتدای مطلب جای دهد. سپس با یک عبارت چرخشی شما را وارد اصل داستان
به شکل ترتیبی کند.
جک هارت معتقد است، برای ارائه یک روایت داستانی به ترتیب زمانی، اغلب میتوان از
انتسابهای اجمالی و مختصری مانند، ” پلیس حدس میزند” یا ” شهود ، ماجرا را این
گونه تعریف کردند” یا همسایهها ماجرا را این گونه توصیف میکنند” استفاده کرد.
گرچه این نوع انتسابها تنها باید در چند پاراگراف و به منظور فراموش نکردن گوینده
مطلب از سوی خواننده ارائه شوند. ضمن آنکه تمام نقل قولها نیز به انتساب (ذکر
نام گوینده مطلب) نیاز دارند. چنانچه گوینده عوض میشود، منبع جدید اظهار نظر
باید ذکر شود.
امتیاز این ساختار، افزودن بار دراماتیک به داستان به دلیل شکل داستانگویی روایی
و حفظ ترتیب زمانی است. اما عیب آن در اینجا است که در ترتیب زمانی، ممکن است بعضی
اطلاعات کلیدی بخش آغازین داستان تکرار شوند و داستان را از هرم وارونه طولانیتر
کنند.
“در عین حال “کلارک در توجیه سبک خود معتقد است، ساعت شنی ضمن آنکه به ارزش های
سنتی خبرنویسی پایبند است به نیازهای خوانندگان نیز به این دلیل که به قصه گویی می
پردازد – توجه می کند. این سبک به خبرنگاران کمک می کند تا خودشان را به سطح جدیدی
از گزارشگری برسانند.”
“او معتقد است، ساعت شنی میتواندبرای همه خبرها قابل استفاده باشد؛ اخبار
جنایت، تجارت، دولت و حتی گزارش مراسم ها، این شیوه مناسبترین است.”
“هر چند برای اخبار نمایشی می توان از سبک ترتیبی(هرم) استفاده کرد.گزارش های
دنباله دار در هرالد میامی از این دست است. ساعت شنی یک فرم هنرمندانه است که نظم
هوشمندانه ای به خبر می دهد . نظمی که از هرم وارونه و خواص داستان سرایی داستان
های کلاسیک بهره می گیرد.”
اکنون به این خبر که به سبک ساعت شنی تنظیم شده است، توجه کنید:
شلیک پسر ۳ ساله به طفل ۱۶ ماهه
تامپا، فلوریدا- به گفته معاون کلانتر شهر هیلزبورو، پسر سه
سالهای، پنجشنبه پس از یافتن یک تپانچه کالیبر ۳۲ در منزل، به برادر ۱۶ ماهه خود
شلیک، و او را به سختی مجروح کرد.
مقامات بیمارستان عمومی تامپا گفتند: ملوین هامیلتون که حوالی
ساعت ۳۰/۹ صبح پنجشنبه از ناحیه سینه مورد شلیک قرار گرفته بود، با بالگرد به این
بیمارستان منتقل شد و بلافاصله تحت عمل جراحی قرار گرفت . وضعیت عمومی وی وخیم اما
درحالت ثبات گزارش شده است.
مقامات پلیس میگویند: اتیس نیل به صورت کاملا تصادفی ماشه را
چکانده است.
به گفته مقامات کلانتری، هنوز مشخص نشده که مالک تپانچه کیست
و این موضوع در دست بررسی است. طبق قوانین ایالتی، اگر مالک اسلحه آن را جایی در
دسترس کودکان بگذارد مجرم و مشمول مجازات خواهد بود.
تا ساعتها پس از سانحه، انیس گیج و حیران در محاصره
گزارشگران و خدمه واحد سیار تلویزیون، روی سنگ جدول مقابل آپارتمان خانوادهاش
نشسته بود.
دبی کارتر سخنگوی کلانتری شهر، گفت: او نمیتوانست حرف زیادی
بزند. فکر نکنم واقعا متوجه شده باشدکه چه اتفاقی افتاده است.
اتیس و ملوین همراه مادرشان، دایانا وارنس در آپارتمان مسکونی
تریس آوکز در خیابان شماره ۵۰ زندگی میکنند.
خویشاوندان و مقامات کلانتری حدس میزنند:
دو کودک صبح پنجشنبه در اتاق نشیمن طبقه پایین مشغول بازی
بودهاند . یکی از دوستان خانوادگی که ۱۵ ساله است، روی کاناپه خوابیده و خانم
وارنس طبقه بالا بوده است.
زمانی که اتیس، اسلحه را زیر بالش کاناپه پیدا میکند، ملوین
اطراف اتاق نشیمن پرسه میزده است. وی اسلحه را برداشته و یک بار شلیک میکند.
آرابل ریکس، عمه خانم وارنس که همسایه او نیز هست میگوید:
برای خرید به سمت مغازه میرفتم که دیدم برادر زادهام فریاد زنان از آپارتمان
بیرون دوید و جیغ کشید: ملوین تیر خورد. او میگفت برادر بزرگتر ملوین به او شلیک
کرده است. من داخل رفتم و پسرک را دیدم . تنها کاری که توانستم بکنم این بود که
خارج شوم و دعا کنم.
خانم ریکس میافزاید : خودم را به ماشین معاون کالانتر که
مشغول گشت زنی بود رساندم در حالیکه دعا میکردم : خدایا ، نگذار پسرک بمیرد.
هدی مورفی،سنت پیترزبورگ، تایمز
در خبر شلیک به کودک ۱۶ ماهه حجم مطالب دو هرم به طور
اتفاقی حدودا مساوی شده است. در حالیکه این یک قانون نیست، اینکه چه حجمی
باید در هرم اول باشد و چه حجمی در هرم دوم بسته به موضوع و محتوای مطالب، و سیاستگذاری
شما دارد. همانطور که در سطرهای نخستین این بحث گفته شد، سبک ساعت شنی، مدل
احیاء شده سبک تلفیقی است، لذا چنانچه ججم مطلب شما و محتوای خبر به گونهای نبود
که یک هرم خبری ( هرم اول ) از آن تولید شود، وسواس را کنار بگذارید و به نوشتن
خبر به سبک تلفیقی ( سبک تاریخی همراه با لید ) بسنده کنید.
اما در توضیح خبر ” هدی مورفی” باید گفت: خبر با یک نقل قول شروع میشود که
در همان ابتدا و به سبک هرم وارونه ما را از اصل موضوع مطلع میسازد. همانطور که
ملاحظه میکنید. ترسیم اطلاعات جمع آوری شده و مصاحبه ها با شناسایی منابع بهصورت
نوبتی انجام گرفته است.
مثل تمام خبرهای داستانی این خبر نیز یک شروع ،یک میانه و یک پایانبندی
دارد.” خانم ریکس میافزاید : خودم را به ماشین معاون کالانتر که مشغول گشت زنی
بود رساندم در حالیکه دعا میکردم : خدایا ، نگذار پسرک بمیرد.”
نویسنده در هرم پایانی به درستی از نقل قول های نمایشی و جزئیات روشن استفاده میکند
که یک نمای داستانی بسازد و خواننده به هیچ وجه آن را در هرم بالا نمی بیند: ”
زمانی که اتیس، اسلحه را زیر بالش کاناپه پیدا میکند، ملوین اطراف اتاق نشیمن
پرسه میزده است. وی اسلحه را برداشته و یک بار شلیک میکند.”
دقت کنید، مطالب خارج از اصل داستان، در هرم وارونه بالا ذکر شده است: ” به گفته
مقامات کلانتری، هنوز مشخص نشده که مالک تپانچه کیست و این موضوع در دست بررسی
است. طبق قوانین ایالتی، اگر مالک اسلحه آن را جایی در دسترس کودکان بگذارد، مجرم
و مشمول مجازات خواهد بود.”
لذا اگر شما نیز از این سبک استفاده میکنید، مطالبی را که خبر را کامل میکند،
اما داستان اصلی را شرح نمیدهد در هرم اول ذکر کنید و در بخش هرم دوم صرفا داستان
را شرح دهید.
سبک ساعت شنی، بگونه ای است که هم نظر سردبیرانی را که نگرش سنتی دارند
برآورده می کند و هم به خوبی خوانندگان کم صبری را که به آسانی از نگرش
تفریحی به خبر خسته می شوند، راضی نگاه میدارد.
از سوی دیگر مخاطبانی را که می خواهند کمی خبر کاملتر و از جزئیات بیشتری برخوردار
باشد و موضوعات بیشتر شکافته شود، راضی و خوشحال میکند. به عبارت دیگر ساعت شنی
هم نیازهای خبری خواننده را برآورده میسازد و هم به میل و علاقه طبیعی و ذاتی او
به داستان توجه دارد. البته اگر شما یک مطلب اقتصادی یا سیاسی داشته باشید که
اطلاعات آن استعداد ورود به سبک ساعت شنی را داشته باشد، ممکن است سختی خبر،
داستانی بودن آنرا – به معنای اخیر – تحتالشعاع قرار دهد.